Je verandert weinig tot niets wanneer je steeds maar bezig blijft de problemen op te lossen in een systeem waarin de manier van denken zich steeds weer uit in een volgende affaire. De affaires zijn slechts de symptomen van een niet werkend systeem. De gaten proberen te dichten in een slecht onderhouden en lekke boot zijn slechts tijdelijke oplossingen voor een groter probleem. Willen we constructief iets aan het probleem doen, dan zullen we moeten kijken naar een ander systeem waarin dit probleem zich niet voordoet. Om met Desmond Tutu te spreken kun je beter stoppen de mensen uit het water te vissen en moet je je af gaan vragen waarom ze er in de eerste plaats invallen.

Het systeem inspecteren

Ook in ons vak als advocaten, mediators en rechters lopen we aan tegen de gebreken van het rechtssysteem. We denken wel dat de wet van en voor ons is, maar is dat zo? Historisch werden de regels door machthebbers opgesteld. We zeggen dat we in een democratische rechtsstaat leven, maar is dat zo? Vorige week schreef ik hierover in mijn algemene inspiratiebrief: Hoe verander je de poppenkast van de democratie? Door op de link hiervoor te klikken kun je dit alsnog lezen indien je deze niet hebt ontvangen. (De onderwerpen in de algemene inspiratiebrief verschillen van de GC Mediation inspiratiebrief en je kunt je ook voor de algemene inspiratiebrief opgeven.) Indien wij in ons vak bezig blijven de gebreken in een systeem op te lossen, worden we dan geen deelgenoot aan het instandhouden daarvan? Ik zeg daarmee niet dat we dan maar niets moeten doen, maar met Desmond Tutu denk ik dat we beter naar de oorzaken kunnen kijken, zodat we een systeem kunnen creëren waarbij zich deze problemen niet meer voordoen.

Een andere oplossing

No alt text provided for this image

De wetten die er zijn en hoe we hiermee omgaan zijn een uitvloeisel van het huidige kiesstelsel, de partijpolitiek en de daarmee verkozen regering. We noemen het democratisch, maar als je naar het resultaat kijkt kun je dit verre van democratisch noemen. Willen we dus iets veranderen, dan hebben we een alternatief voor ons kiesstelsel nodig. En dat alternatief is er al en werkt goed. We noemen het Burger(be)raden en het wordt al nationaal en internationaal op grote en kleine schaal gebruikt. In het Engels worden het Citizens Assemblies genoemd. Ook het idee is eigenlijk niet helemaal nieuw. De Amerikaanse president Thomas Jefferson had hier in 1816 al ideeën over. “Here, then, would be one of the advantages of the ward divisions I have proposed. The mayor of every ward, on a question like the present, would call his ward together, take the simple yea or nay of its members, convey these to the county court, who would hand on those of all its wards to the proper general authority; and the voice of the whole people would be thus fairly, fully, and peaceably expressed, discussed, and decided by the common reason of the society. If this avenue be shut to the call of sufferance, it will make itself heard through that of force, and we shall go on, as other nations are doing, in the endless circle of oppression, rebellion, reformation; and oppression, rebellion, reformation, again; and so on forever.”

Nederland

In Nederland kennen we ondermeer de G1000 die op het gebied van Burgerraden actief is en zij hebben voor 2022 dit op het programma staan:

Meer informatie en de Citizens Assembly in Ierland: klik hier.

Voorproefje op de film die dit jaar uitkomt:

Citizens assemblies

Wil je niet op verandering wachten? Zorg dan dat je deel wordt van de oplossing! Je kunt jezelf om te beginnen verder informeren en vaardigheden eigen maken om van dit veranderingsproces deel uit te gaan maken. Wat doe jij?

Hoe verander je de poppenkast van de democratie? 
Marshall Rosenberg bedacht Geweldloze Communicatie om zo tot maatschappelijke en sociale verandering te komen. Geweldloze Communicatie richt zich in de eerste plaats op hoe wij met anderen en onszelf communiceren, maar plaatst dit ook binnen het (politieke) systeem en de cultuur waarin we zijn opgegroeid. Het denkt na over de oorzaken van de moeizame verhouding die we met elkaar hebben en over de machtssystemen die sociale verandering lastig maken. Voor mij zijn Geweldloze Communicatie en Restorative Practices dan ook een van de wegen die ik bewandel, terwijl ik zoek naar meer en nog betere manieren om aan sociale verandering bij te dragen. Ik kijk hierbij ook naar de voorbeelden van Gandhi, Martin Luther King en Nelson Mandela, om van hen te leren en daarop door te bouwen.

Oude patronen
Wat is er de oorzaak van, dat we ondanks hun voorbeeld toch steeds weer in onze oude patronen lijken te vervallen? We zoeken naar een democratische samenleving waarin iedereen wordt gehoord, gezien en gewaardeerd, maar dat is niet wat we hebben gecreëerd. Het is ondanks de inspanningen van Gandhi, King en Mandela niet wat je in India, Amerika noch in Zuid-Afrika terugziet. Ik denk dat we ons ook vergissen als we wat we nu in Nederland hebben een democratie noemen. Je moet niet alleen naar de vorm, maar ook naar de inhoud en het resultaat kijken.

Niets mis met democratie?
Er is niets mis met democratie, maar wat we hebben is daar maar een slap aftreksel van. Regeringsleiders spreken vaak over het beschermen van de democratie, maar maken deel uit en zijn het resultaat van het probleem: het kiesstelsel.  In feite hebben we geen democratie. Een systeem waarin de uitkomst opzettelijk niet-democratisch is en de belangen van de grote spelers overheersen, kun je geen democratie noemen. Als je je niet vertegenwoordigd voelt, dan komt dat omdat je ook niet vertegenwoordigd wordt. De democratie die we beogen komt niet tot zijn recht door het systeem van verkiezingen dat we hebben.
 

NOS-journaal
Op het tv-journaal van 20.00 uur van zaterdag 15 januari j.l., werd Eva Rovers van bureau Burgerberaad door NOS-journalist Gerri Eickhof gevraagd wat zij vond van de groeiende onvrede in het land. Rovers zag dit niet alleen als oplopende spanning van de afgelopen twee jaar, maar als een resultaat van hoe de overheid met de burgers omgaat. Mensen hebben last van deze bestuurscultuur en voelen zich niet vertegenwoordigd, gehoord noch beschermd door de overheid. Dit uit zich in woede, maar daarachter gaat betrokkenheid schuil. Mensen geven om wat er gebeurt, hebben ideeën en willen bijdragen. De politiek zegt dat ze willen luisteren naar mensen en gaan op werkbezoeken, organiseren inspraakavonden, maar er gebeurt weinig met wat mensen inbrengen.

Praktijkvoorbeeld
Eickhof gaf hierop zelf het voorbeeld van het voorstel van zijn eigen gemeente voor de aanleg van een nieuw fietspad. Er werden de afgelopen jaren inspraakavonden georganiseerd en bewoners uit de buurt kwamen ook met een aantal voorstellen. De gemeente gaf echter zelf al aan een eigen voorkeursvariant te hebben. Vervolgens kregen de inwoners uiteindelijk een brief waarin het plan werd afgeblazen, omdat de gemeente er het geld niet voor over had. “Is dit nu zo’n voorbeeld?” vroeg hij aan Eva Rovers. Zij vroeg daarop hoe Eickhof zich daar nu zelf bij voelde. Hij antwoordde: ”Mopperen en ik ga nooit meer naar een inspraakavond!”

Poppenkast
Dit is de huidige situatie. Ons politieke systeem voorziet niet in directe inspraak van burgers en betrekt hen niet echt bij het vinden van maatschappelijke oplossingen. Het geven van inspraak is meer een gebaar naar de burgers toe. Het is een soort poppenkast die we met elkaar spelen. Het houdt de schijn in stand dat er inspraak is. Maar het zijn niet de burgers, maar het is de tijdelijke coalitie van politieke partijen die een regering vormen, die voor ons allen beslissen wat er gaat gebeuren. Het is geen wonder dat mensen zich niet betrokken voelen en er geen vertrouwen in hebben. Maar kunnen we hier iets aan doen? Ik denk dat we dan eerst van het huidige kiesstelsel afmoeten, omdat dit de huidige situatie juist in stand houdt. Vervolgens vraagt het ook aan ons allen meer betrokkenheid bij de besluitvorming en een actieve bijdrage. Blijkbaar werkt het uitbesteden van onze belangen aan een kleine groep mensen die samen een regering en parlement vormen niet goed.

Burgerraden
Maar is een democratie zonder verkiezingen dan mogelijk? Ja!! En eigenlijk is het idee al heel oud. In plaats van een elite te verkiezen die onze belangen behartigt, is het zaak om actief zelf aan de besluitvorming deel te gaan nemen. Je kunt dit burgerraden noemen of Citizens Assemblies. De deelnemers hieraan vertegenwoordigen alle lagen van de bevolking en worden niet gekozen, maar bij loting uitgenodigd om deel te nemen. Zo wordt voorkomen dat lobbyisten en anderen een ongewilde invloed op het democratisch proces hebben.

Nederland
Bureau Burgerberaad geeft informatie hierover en in Nederland kennen we de G1000 die voor verschillende gemeenten en voor verschillende onderwerpen burgerraden heeft georganiseerd. Maar het is pas een begin. De politiek en het huidige systeem bestaat uit mensen die een belang hebben om de huidige situatie in stand te houden. Willen we verandering gaan zien, dan zullen meer mensen hierom moeten vragen en actief bij gaan dragen.

Invloed uitoefenen!
Een mogelijkheid is om je zelf beter te informeren over wat het is en hoe het werkt. Oefen jezelf en begin invloed uit te oefenen door er met anderen over te spreken en zelf op burgerberaden aan te sturen. Een burgerberaad kan ook heel klein beginnen. Kijk naar de mogelijkheden in jouw eigen buurt of gemeente. Werk je in het onderwijs? Praat er met leerlingen over! Ook door onze eigen gelatenheid houden we de huidige situatie in stand. Je mag ervan uitgaan dat het niet vanzelf beter wordt. Ons sociale stelsel wordt steeds verder gereduceerd en opgebouwde rechten worden van de economische groei losgekoppeld, tot ze op den duur niets meer waard zijn. Voorkom dat we verliezen waar wij, onze ouders en voorouders zo hard voor hebben moeten werken. Laten we niet langer poppenkast spelen maar vragen om en werken aan echte sociale verandering!

Meer informatie over burgerraden:

  1. https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/lees/artikelen/2020/Vier-voorbeelden-burgerparticipatie.html
  2. In februari is er een zeer betaalbare onlinetraining voor Citizens Assemblies waarvoor je je kunt inschrijven https://democracywithoutelections.org/mock-ca-sign-up/
  3. Ierland is op dit gebied een succesvol voorbeeld https://www.citizensassembly.ie/en/ Abortus is daar succesvol behandeld onder het hoofdstuk Gender Equality. De organisator hiervan in Ierland, Art O’Leary, deed dit namens de regering en hem kun je hier horen https://dezwijger.nl/programma/a-gift-to-democracy
  4. Ook Belgie is actief en het Duits sprekende deel heeft dit ook al geïncorporeerd in de besluitvorming.https://dezwijger.nl/update/podcast-106-david-van-reybrouck

Meer lezen over maatschappelijke verandering: 1. Spiral Dynamics; maatschappelijke crisis en verandering. 2. Wat doe je als je samen in de mist loopt?

WAT JE VINDT DAT MAG JE HOUDEN

Vind jij het groen, ik vind het blauw
Je gaat verkeerd , wat doe je nou
Het is niet recht, nee het is krom
Jij gaat naar rechts ik andersom

Ik vind, ik vind, ik vind

Doe het niet zo, dat is niet goed
’t is altijd slordig wat jij doet
Zet het niet daar , het hoort echt hier
Zo is het altijd weer getier

Niet goed, niet goed, niet goed

Kritiek verstoort en maakt kapot
De mens gaat op den duur op slot
Geen liefde meer, maar ook geen aai
Alleen kritiek alleen een snaai

Kritiek, kritiek, kritiek

Er komt gelukkig een moment
Dat echte liefde wordt herkend
Alleen de warmte van het hart
Heelt daarna opgelopen smart

Wat je vindt dat mag je houden

– Renée van Eijbergen

Ontzorgen
Op een zonnige zondagmorgen zit ik op een terrasje van een cappucino te genieten. Een tafeltje verderop zit een dochter met haar moeder te praten. ‘Maak je geen zorgen mam!’, hoor ik de dochter zeggen. Ik schat de dochter ongeveer 50 en de moeder zo’n 75 jaar oud. Aan het gesprek te horen gaat de moeder verhuizen. Zo te horen naar een kleiner verzorgingsflatje. De dochter neemt daarom de lijst met veranderingen met de moeder door. Zij is duidelijk haar moeder aan het ontzorgen. Hoeveel geld ze per maand overheeft, hoeveel meubeltjes ze kwijt kan en of ze veilig is. De sloten, een kleinere koelkast, de hoogte van het toilet, alle details komen aan de orde. Ze herhaalt ook steeds dat haar moeder zich geen zorgen hoeft te maken. Ik krijg het idee dat de moeder zich na zo’n overdaad aan zorg ook wel ontzorgt moet voelen. Wellicht is het wel een beetje teveel en voelt moeder zich nu zelf een beetje bemoederd.

Gekeuvel
Als de lunch komt blijkt de dochter een kop soep te hebben besteld en de moeder een salade. De moeder kijkt blijkbaar met grote ogen en enige zorg naar het bord dat voor haar wordt neergezet. Het bord lijkt ook wel heel erg vol. Het is een soort berg van sla die met carpaccio is bedekt. Ook hier komt de dochter te hulp: “Geeft niet mam, ik help je wel!” Op alle gebieden staat zij voor haar moeder klaar.

Terwijl ik zo van mijn cappuccino drink beluister ik hun gesprek. Ik kan ook niet anders, zo aan het tafeltje ernaast. Het gesprek is ook wel enigszins vermakelijk en vertederend. Hoe langer ik luister, hoe meer ik over hun leven hoor. Ik begrijp inmiddels dat de dochter uit Amsterdam komt en haar moeder kon weleens al in de 80 zijn. Dat laatste zat ik toch een beetje naast.

Oppervlakkig
Het is natuurlijk een gesprek in een restaurant en wellicht niet de plek waar je je meest intieme gevoelens uit. Anderzijds klinkt het mij ook allemaal wat oppervlakkig. Is dit hoe wij allemaal met elkaar praten? Gewoon de zaken doornemen als uitdrukking van het feit dat we om elkaar geven? Is dit onze gezelligheid en komt echt voelen en intimiteit niet aan bod? Maar hoe bepaal je tussen twee mensen de waarde van wat ze met elkaar delen? Het is immers wat ik als buitenstaander en waarnemer van het gesprek mij bewust word. En hoe vaak kan je in een gesprek ook zeggen dat je van elkaar houdt en het gesprek gaande houden, zeker als je elkaar al zolang kent? Vragen die zo in mij opkomen terwijl ik luister. Wellicht herken ik hier de liefde, aandacht en waardering die zij voor elkaar hebben niet?

Typische man
Wellicht ben ik een typische man. Ik ben niet zo van dat geneuzel en dat bemoederen. Als je dan ook nog wat introvert bent kan het lastig zijn om spontaan gezelligheid en intimiteit met elkaar te delen. Dat gebeurt voor mij dan toch veelal in stilte en met weinig woorden. Ik probeer mij in moeder en dochter in te leven en vraag mij dan ook wel af of ik het wel bij het rechte eind heb. Is het allemaal wel zo zakelijk? Het is immers hoe ik mij zou voelen, hoe ik zou ontzorgen of ontzorgd zou willen worden? Wellicht is dit ook weer anders als ik ook eens 80 ben. Wie weet zou ik er dan wel heel blij mee zijn? Mijn mijmeringen zijn niet altijd logisch maar meer een verkenning van de werkelijkheid.😃

Bevestiging
Mijn koffie is op en ik verlaat het restaurant. Het is prachtig weer en er is dichtbij een leuk oud kerkje dat ik wil fotograferen. Als ik dan eindelijk weer bij mijn fiets terug ben, zie ik net moeder en dochter ook het restaurant uitkomen. Hoe goed ze het samen hebben gehad wordt mij dan pas duidelijk. Zoals mijn voorkeur heeft is dat blijkbaar ook iets dat tussen hen in stilte gebeurt. Ze lopen naast elkaar met ieder een arm om de anders rug. Die houden echt van elkaar denk ik dan. Dat is de bevestiging waar ik naar zocht!

Hoe voel jij je met anderen verbonden?
Sta je daar ook weleens bij stil als je net als ik naar anderen kijkt? Niet alles hoeft in woorden uitgedrukt te worden. Mensen kunnen daarin wel verschillen. Voor de een is een gebaar of knipoog voldoende, een ander heeft woorden of daden nodig waaruit dit blijkt. Het is nog een hele kunst om elkaar aan te voelen en te begrijpen. Erbij stil staan is een begin om je dit bewust te worden. Ik wens je een goed weekend!

Kan twijfel ook een hulpbron zijn?
Neem nou het verhaal van Ben. Als projectmanager krijgt hij op basis van zijn kennis en ervaring diverse opdrachten. Dat bevalt hem goed. Hij verstaat zijn vak en voelt zich comfortabel bij het werk dat hij doet. Hij weet ook de mensen met wie hij samenwerkt te motiveren. Zij kijken eigenlijk zelfs een beetje tegen hem op. Hij heeft een goede reputatie.

De valkuil van het imago
Soms wordt hij, juist vanwege zijn goede reputatie, ook voor iets nieuws gevraagd. Zijn manager wil graag van Ben’s potentieel gebruik maken en geeft hem dan opdrachten waardoor Ben kan groeien. Ben ziet dat echter anders. Hij voelt zich ongemakkelijk als hem wordt gevraagd iets nieuws te doen. Natuurlijk is Ben blij met de waardering en het vertrouwen dat hij krijgt, maar een opdracht op een gebied dat hij niet kent roept ook onzekerheid bij hem op. Hij vraagt zich dan af of hij het wel kan en twijfelt daarom ook of hij het wel moet doen. Hij heeft hard gewerkt om een goede reputatie op te bouwen. Moet hij dit nu wel op het spel zetten? Is het niet beter iemand voor zo’n project te vragen die er verstand van heeft? In zijn eigen ogen is dat kans groot dat hij fouten maakt en faalt. De twijfel knaagt aan hem. Hij zou er liever van afzien en zeggen dat hij het te druk heeft.

Hoe twijfel blokkeert
Ben vindt het moeilijk om over zijn twijfel te praten. Hij blokkeert. Hij heeft een imago opgebouwd als doorzetter en vakman en vindt het moeilijk om zich nu kwetsbaar op te stellen. Hij ziet het zelf als een zwakte als hij dat zou doen. Met die gedachte zet hij zichzelf gevangen. Spreekt hij zijn twijfel niet uit en doet hij of hij alles aankan, dan graaft hij wellicht zijn eigen kuil. Wat als het een fiasco wordt? Zegt hij niets over zijn twijfel, maar wijst hij de opdracht met een smoes af, dan vraagt zijn manager zich wellicht af of Ben wel zo’n doorzetter is. Spreekt hij daarentegen zijn twijfel uit, dan geeft hij zich gelijk bloot en ziet iedereen zijn onzekerheid. Zoals Ben het ziet is er geen goede keuze. Hoe kan Ben zijn worsteling doorbreken? Hoe zou jij dat doen?

Is twijfel slecht?
In onze maatschappij vinden we de indruk die we maken belangrijk. We lijken veel waarde te hechten aan zekerheid en hebben een hekel aan twijfel. Maar waarom eigenlijk? Pas als we ons dit afvragen, wordt duidelijk welke betekenis we dit geven. Als twijfel betekent dat we een risico lopen, dat er iets te verliezen valt als we een verkeerde keus maken, dan is begrijpelijk dat we dit liever vermijden. En hoe denken we dan over mensen die twijfelen? Kun je iemand die twijfelt eigenlijk wel vertrouwen? Hoe kan iemand die twijfelt de juiste keus maken? Het is blijkbaar een gok! Bewust of onbewust zien we onzekerheid en twijfel daarom als zwakte. Gek toch eigenlijk, want twijfelen doen we op z’n tijd allemaal. Er is immers maar weinig dat we absoluut zeker weten. Twijfel zou daarom eerder de normaalste zaak van de wereld moeten zijn.

Twijfel in onze cultuur
In een cultuur waarin we twijfel en onzekerheid afwijzen, is het moeilijk om twijfel en onzekerheid als hulpbron te zien. Niet alleen wijzen we de gevoelens (die we stiekem toch hebben) af, maar we wijzen ook de mensen die deze gevoelens tonen af. We maken het daarmee onbespreekbaar. Het gevolg is dat we onszelf en elkaar juist de informatie onthouden die nodig is om goede keuzen te maken.

Het kantelpunt
Twijfel vertelt ons niet alleen dat we meer informatie nodig hebben om een goede keus te maken. Het vertelt ons ook dat we wellicht meer vaardigheden, ondersteuning of faciliteiten nodig hebben. Als we naar onze twijfel luisteren kan het ons tot een gesprekspartner in de besluitvorming maken. Dit is de gedachte die ons tot het kantelpunt brengt en moed geeft als we twijfel als hulpbron leren zien. Als we samenwerken om een resultaat te bereiken, dan spreekt het voor zich dat eenieder daaraan bijdraagt. Ook je twijfel uitspreken is dan belangrijk. Tenminste, ALS je daarbij dan ook benoemt wat je nodig hebt om de twijfel weg te nemen, zodat je de samenwerking tot een succes kunt maken.

Terug naar Ben
Voor Ben gaat het er dus om te benoemen wat hij nodig heeft, bij een opdracht die hij niet eerder heeft gedaan. Hij kan vragen om extra opleiding, begeleiding door een meer ervaren collega, tijd om zich in te werken en ruimte om van de ervaring te leren, zodat hij niet later op vergissingen wordt afgerekend. Dat klinkt mij niet zwak in de oren, maar eerder als een Ben die weet wat hij wil en nodig heeft als hij merkt dat hij twijfelt.

Ons eigen verhaal
Natuurlijk maken we het verhaal van Ben ook in ons eigen leven mee. Soms twijfelen we aan onszelf, soms zien we die twijfel bij anderen. Ik denk dat het erom gaat elkaar de twijfel niet kwalijk te nemen maar juist te benutten. Het te zien als een kans op een eerlijk gesprek waar we samen van leren.

Als je soms last hebt van twijfel, sta dan eens bij jezelf stil en creëer zo je eigen kantelpunt.

Tips:
1. Ga twijfel als een signaal zien dat er iets te leren valt.
2. Word nieuwsgierig naar de behoeften waar het je op wijst.
3. Vat de moed op om dit te bespreken door het als een bijdrage te zien.
4. Bespreek wat je nodig hebt om het gewenste resultaat te bereiken.
5. Stem samen af hoe je dit kunt doen.
6. Spreek je waardering voor de samenwerking uit.

Invloed.
Het is niet alleen dat we het allemaal willen hebben. We hebben het ook nodig. We hebben het nodig als we anderen nodig hebben om ons doel te bereiken. Maar hoe gebruik je invloed? Hiervoor gebruik ik weleens de metafoor van de spijker en de hamer. Hoe hard moet je met de hamer slaan wil de spijker effectief zijn? Sla je te zacht dan gaat deze niet door het hout heen. Sla je te hard en onder een verkeerde hoek, dan sla je de spijker krom.

Oorzaak
Maar ligt het aan de hamer als hij de spijker krom slaat? Nee, natuurlijk niet. Het is de gebruiker van de hamer en de invloed die hij met de hamer uitoefent, die bepaalt of de spijker goed zijn werk doet. Een geoefende timmerman weet dus precies hoe hij zijn hamer moet gebruiken!

Invloed met beleid
Gebruiken we deze metafoor om ook te kijken naar ons gedrag als we invloed op andere mensen willen uitoefenen, dan is het duidelijk dat je effectiever bent als je met beleid je invloed gebruikt. Vergelijken we dit met te zacht of te hard slaan met de hamer, dan kun je dit vergelijken met te weinig of niets zeggen of boos worden en met de deuren slaan. Het is duidelijk dat beide vormen een invloed hebben, maar weinig effectief zijn als het om het bereiken van samenwerking gaat.

Samenwerking
Samenwerking is er natuurlijk niet als de een zonder commitment gewoon alles doet wat de ander wil. Je werkt niet samen als je je gedwongen voelt. Je doet dan niet meer dan je moet doen of de ander vraagt. De spijker gaat dan niet diep genoeg. Het is er ook niet als er weerstand ontstaat en de ander zich actief verzet. Je zou kunnen zeggen dat je dan de spijker krom slaat. We hebben het hier eigenlijk ook over conflicthantering. De wijze waarop je effectief met conflicten omgaat wordt bepaald door hoe je je invloed gebruikt om samenwerking te krijgen.

Automatismen
Het klinkt allemaal zo logisch, vind je niet? Als je denkt aan de hamer en de spijker, dan weet je zelf ook wel dat je niet te hard of te zacht moet slaan. Toch zien we die vanzelfsprekendheid niet terug in ons gedrag als het om conflicten tussen mensen gaat. We reageren dan veelal primair: vechten, vluchten of verstijven. Deze overlevingsmechanismen hebben ons natuurlijk geholpen om te komen waar we vandaag zijn. Maar zijn deze automatische reacties ook effectief als we invloed uit willen oefenen?

Defensieve strategieën
De aanval is de beste verdediging! Ja, dat zeggen we wel, maar maak je er ook vrienden mee? Het is toch niet het eerste waar ik aan denk als ik samenwerking zoek. Maar hoe doe ik het dan anders? Hoe doorbreek ik het automatisme van mijn defensieve strategieën? Het bewust worden daarvan is de eerste stap om beter met primaire reacties om te leren gaan en de vicieuze cirkel van aanval en verdediging te doorbreken.

Vormen van defensief gedrag

Bij defensief gedrag denk ik bijvoorbeeld aan:

  1. het ontkennen dat er iets aan de hand is;
  2. de verantwoordelijkheid voor de situatie of mijn reactie op anderen afschuiven;
  3. de situatie relativeren totdat het minder bedreigend is;
  4. het gesprek afstandelijk maken door het over ‘we’ te hebben in plaats van ik en jij;
  5. door van onderwerp te veranderen, uitweiden over andere aspecten of niet relevante details;
  6. confrontatie voorkomen en niet benoemen wat er speelt zodat de ander zich niet gaat verdedigen;
  7. humor, maak een grap zodat de dreiging of het ongemak verdwijnt.

 

Bespreekbaar maken
Wil ik de vicieuze cirkel van de defensieve strategieën van anderen en mijzelf doorbreken, dan is daarvoor nodig dat ik bespreekbaar maak wat er gebeurt. Bijvoorbeeld: ‘Ik merk dat ik mij gespannen voel als we van mening verschillen en dan de neiging heb om de confrontatie uit de weg te gaan, terwijl ik ook denk dat het juist dan belangrijk is om met elkaar in gesprek te gaan. Ik heb het idee dat jij ook weer op mijn zwijgen reageert door de situatie te relativeren en ben bang dat we daardoor samen minder effectief zijn als het om het bereiken van samenwerking gaat. Hoe is dat voor jou?’

Griezelige eerlijkheid
Het gaat erom dat ik het gedrag ga benoemen dat ons beiden gevangenhoudt, zonder dat we elkaar bekritiseren. Dit doorbreekt de vicieuze cirkel. Ik benoem tevens het effect van het gedrag en de positieve intentie die ik eigenlijk heb: samenwerking en met elkaar in gesprek gaan. Ik noem dit griezelige eerlijkheid omdat je je kwetsbaar opstelt en je wellicht bang bent voor een defensieve reactie van de ander. Omdat het griezelig is als je benoemt wat er werkelijk speelt, is het ook waarschijnlijk dat dit juist een defensieve reactie in de ander stimuleert. Uiteindelijk wil je de situatie toch niet erger maken? Daarom is het belangrijk dat je geduldig en empathisch persisteert en de ander ruimte geeft om hieraan te wennen. Dat gaat het best als je laat merken dat het geen kritiek is (je spreekt daarom over jezelf) en je belangstelling hebt voor de beleving van de ander. Daarom eindig je ook met de vraag: ‘Hoe is dat voor jou?’

Een open gesprek
Een open gesprek kan ontstaan als je laat zien dat je nieuwsgierig bent naar elkaars beleving en samen wilt verkennen wat er mogelijk is. Defensieve strategieën zijn dan ook niet slecht. Ze zijn bedoeld om ons te beschermen. Ze zijn er juist om ons voor pijn, schaamte en vernedering te behoeden. Het helpt dus als je het vanuit die energie benadert en ze onderdeel van het gesprek maakt door ze te benoemen. Het nadeel van defensieve strategieën is dat ze ons verhinderen om van en met elkaar te leren omdat we het daardoor niet hebben over waar het werkelijk om gaat. Het wennen aan een open gesprek betekent in het begin wat ongemak en dat je vaker deze gesprekken moet hebben tot het weer normaal wordt.

Met beleid te werk gaan
Er komt dus nogal wat bij kijken als je met beleid te werk wilt gaan. De metafoor van de spijker en de hamer maakt echter snel duidelijk wat het oplevert. In het algemeen hebben we de neiging boos te worden en te hard te slaan als iets niet lukt. Wellicht vragen we zelfs om een grotere hamer! Maar hoeveel kromme spijkers zijn er nodig voordat je besluit dat het niet effectief is en je het anders gaat doen? Welke invloed wil je hebben? Er is wat durf voor nodig om de cirkel te doorbreken, maar als je hetzelfde principe toepast om samenwerking te creëren zul je zien dat je meer bereikt!

Samengevat: maak zaken bespreekbaar

  1. Ontdek en benoem de defensieve strategie door het gedrag te benoemen.
  2. Maak duidelijk wat het effect hiervan is en wat je eigenlijk in positieve zin wilt bereiken.
  3. Spreek in de eerste persoon enkelvoud ‘ik’ en vertel over je eigen beleving.
  4. Wees nieuwsgierig naar de beleving van de ander en wat er mogelijk is. Stel een vraag.
  5. Laat de ander aan je openheid wennen en persisteer met empathie en geduld tot je samenwerking bereikt.

Meer lezen? Kijk ook eens naar Peter Senge – The fifth Discipline, en Arend Ardon – Doorbreek de cirkel.

Wil je je in deze vaardigheden oefenen, kijk dan ook eens naar de trainingsmogelijkheden Verbindend Communiceren of bijvoorbeeld Mediationvaardigheden. Wil je liever persoonlijke begeleiding, dan is ook dat mogelijk.

We gebruiken onze waardering eigenlijk veel te weinig en bewaren het vooral voor situaties waarin we onze dankbaarheid willen tonen. Niet alleen doen we daarmee anderen maar ook onszelf tekort.

Probleemgericht denken
In onze cultuur en maatschappij gebruiken we vooral wat ik probleemgericht denken noem. We kijken naar wat er misgaat en vertellen elkaar wat er moet veranderen om het weer goed te maken. We hebben hierdoor niet in de gaten dat we vooral op de ‘problemen’ letten en dat dan een negatieve sfeer ontstaat. Het lijkt wel alsof we elkaar alleen slecht nieuws te vertellen hebben. Omdat we ons hierop concentreren krijgt het de schijn dat er weinig goed gaat.

Wat je aandacht geeft groeit
Het is natuurlijk niet waar dat er weinig goed gaat. Omdat we het er steeds over hebben schept het een vertekend beeld van de werkelijkheid. Wat je aandacht geeft groeit. Wat zou er dan gebeuren als we ditzelfde principe nu eens zouden gebruiken om elkaar meer waardering te geven. Ik denk dan dat niet alleen de sfeer beter wordt maar dat ook de problemen veranderen. Mensen in een goede relatie hebben vaak minder problemen omdat ze anders met situaties omgaan. Zij zien het niet als een probleem maar als een situatie die om overleg en afstemming vraagt en zij gaan uit van samenwerking en lossen zo alles samen op. Je kunt dit zowel in intieme als in werkrelaties gebruiken.

Hoe geef je waardering?
Hoe geef je waardering als er nog iets op te lossen valt? Begin met de relatie te versterken zodat je makkelijker samen over complexe situaties praat. Doe daarvoor eens deze oefening:

1. Denk eens aan goede herinnering die je met elkaar deelt. Schrijf dit op en neem je voor dit aan de ander te vertellen. Het delen van goede herinneringen is een eerste bouwsteen die vertrouwen in de relatie schept.

2. Welke kwaliteit trekt je in de ander aan? In een intieme relatie is dit net iets anders dan in een werkrelatie, maar kwaliteiten hebben we allemaal. Schrijf een of meerdere kwaliteiten die je in de ander waardeert op en vertel de ander hierover. ‘Wat ik in jou zo waardeer is …’
Het is waardering en dus positief. Er zit niet iets in als ‘wat ik waardeer is dat jij niet …’ Hou het ook informeel. We zijn niet zo gewend dat we waardering krijgen dus zorg dat iemand het kan ontvangen door het kort te houden. Praat er anderzijds ook weer niet overheen maar laat het even landen. Zie het als een klein cadeautje dat je de ander geeft door te vertellen wat jij waardeert.

3. Denk aan iets positiefs dat je met elkaar deelt en heb het daar met elkaar over. Dit schept een ‘wij-gevoel.’

4. Let eens op wanneer jij je door de ander gesteund voelt in de relatie. Wat doet de ander waardoor jij die steun ervaart? Benoem het direct als het gebeurt. Als je het de ander gelijk laat weten is de associatie tussen dat wat er gebeurt en de waardering die ontstaat niet alleen duidelijk maar blijft het ook beter hangen.

Probeer het eens en maak waardering in plaats van een beleefdheidsvorm die we bewaren voor speciale gelegenheden normaal in je relatie!

Vind je het moeilijk om jouw positieve bedoeling te verwoorden? Doe mee aan een training of kijk eens naar de gevoelens- en behoeftenkaart die je gratis kunt downloaden. Klik hier.

Als je naar alles om je heen luistert, vraag je je misschien af of een andere wereld wel mogelijk is ook al zou je het willen. Maar als we dit samen gecreëerd hebben, dan kunnen we toch ook iets anders creëren?! Dit is de gedachte die bij mij opkomt als ik denk aan Fred Rogers. De film ‘It’s a beautiful day in the neighborhood,’ die in 2019 uitkwam met Tom Hanks in de hoofdrol en nu o.a. te zien is op Netflix, geeft een beeld van wat mogelijk is.

Fred Rogers en kinderen
De film is gebaseerd op het leven van Fred Rogers. Hij begon een tv-programma voor kinderen omdat ze nog zo kwetsbaar en vatbaar zijn voor allerlei indrukken en tegelijk de volgende generatie volwassenen gaan vormen. Hij had daar zorgen over. Hoe we met kinderen omgaan bepaalt hoe die volwassenen eruit gaan zien. Hij zag in televisie een nuttig medium om een positieve invloed op de volgende generatie uit te kunnen oefenen.

Geweldloosheid in de praktijk
Als geen ander bracht Rogers, zonder het daar ooit over te hebben, geweldloosheid in de praktijk. Zijn geweldloze manier van denken kwam tot uitdrukking in de kinderprogramma’s die hij 33 jaar lang maakte. Bedachtzaam besprak hij confronterende onderwerpen waar kinderen, of we het willen of niet, toch aan bloot worden gesteld. In zijn programma’s besprak hij boosheid, verdriet, schuld, schaamte, scheiding, ziekte, dood, en discriminatie, en alles op een manier die kinderen bij hun ontwikkeling hielp. Op een manier waar wij allemaal eigenlijk baat bij zouden hebben gehad in onze jeugd en wellicht zelfs als volwassenen.

Inspiratie
Ook in deze tijd, waarin we al een jaar lang onder de druk van de omstandigheden leven, is iets opbeurends extra hard nodig. Iets dat inspireert en uitzicht geeft op een andere toekomst, een andere manier van samenzijn. Rogers geeft daarbij het voorbeeld. Het begint met aanwezigheid en bewustzijn van wat kinderen voelen en nodig hebben. Het gaat niet om de zoethoudertjes als een iPhone of een iPad, maar om onze fysieke en emotionele aanwezigheid bij elkaar. Rogers maakte de persoon die voor hem stond tot de belangrijkste persoon die er was. Zo kunnen ook wij met elkaar omgaan.

Tegenslag
Rogers liet ook zien dat het ook oké is als niet alles in het leven op rolletjes loopt. Zo lukte het Rogers in een tv-aflevering niet om een zichzelf uitvouwende tent op te zetten. Hij liet dit met opzet in stand en zag dit als een les voor kinderen. Hij wilde laten zien dat ook volwassenen niet alles voor elkaar krijgen. Het ging om het leren accepteren dat niet alles gaat zoals jij het wil. Het is nodig om te leren gaan met teleurstelling in je eigen verwachting en met veranderingen in het leven. Zijn doel was daarbij kinderen om te leren gaan met hun gevoelens: ‘Wat doe je met de boosheid die je voelt?’ Op een speelse manier bracht hij dit op kinderen over zoals met dit lied hiernaast.

Je bent goed precies zoals je bent
Rogers zag dat een andere wereld mogelijk was als we mensen laten weten dat iedereen ertoe doet en dat je goed bent precies zoals je bent. Dat wil niet zeggen dat we niet in schadelijk gedrag willen bijsturen. Het zegt wel dat we de persoon waarderen en tevens zoeken naar manieren waarop we vreedzaam samen kunnen zijn. ‘Niemand kan groeien zonder echt te mogen zijn wie hij is,’ zei Rogers. Wat is de consequentie als een kind alleen gewaardeerd wordt om wie hij eens zal zijn, maar niet om wie hij is? Wellicht wordt het een geweldige consument, maar wie wordt het dan als mens?

Een heilige?
In de film vraagt een journalist aan de vrouw van Rogers hoe het is om met een levende heilige getrouwd te zijn. Zij antwoord dat zij niet van die term houdt. ‘Als je hem als een heilige beschouwt dan wordt zijn manier van zijn onbereikbaar.’ Hij is niet perfect en moet er ook aan werken. Hij kan ook driftig zijn maar kiest hoe hij op die woede reageert. Het is een vorm van dagelijkse oefening en hij doet iedere dag dingen die hem aarden. Er is geen normaal leven dat vrij is van pijn. Maar er zijn veel manieren om met je gevoelens om te gaan zonder jezelf of iemand anders pijn te doen.

Rogers liet zien wat mogelijk was en hoe je een positieve invloed op je eigen leven en dat van anderen kunt hebben. Een opbeurende film om te kijken en ik kan het je van harte aanraden als je hem nog niet hebt gezien.

Het ergste wat je kunt doen is alles geloven wat mensen zeggen!
Heb je er ooit bij stilgestaan dat het een positieve eigenschap zou kunnen zijn als je je niet alles aantrekt? Ik bedoel daar dan niet mee dat je ongevoelig wordt en anderen negeert. Het gaat er alleen om dat je je niet alles hoeft aan te trekken. Op zich zou het al een goed begin zijn als je ieder in zijn waarde laat en jezelf ook in de jouwe. Het maakt het makkelijker om door het leven te gaan. Je zou kunnen zeggen dat mensen nu eenmaal van mening verschillen en het daar dan bij laten. Maar wat als er nu meer mogelijk is? Wat zou er gebeuren als het veel minder waar is dat we van mening verschillen en we meer op een lijn zitten dan we dachten? Zou dat het leven nog niet veel mooier, plezieriger en makkelijker maken?

Kerstfeest: een tijd om bij de zaken stil te staan
In Geweldloze Communicatie maken we vaak gebruik van de metafoor van de Jakhals en de Giraf om daarmee de verschillen in taalgebruik uit te drukken. De Jakhals staat dan voor de soms levenvervreemdende wijze waarop we ons uitdrukken als we ons uitspreken over wat goed en slecht is. Levenvervreemdend omdat het afstand tussen mensen schept en leidt tot voor- en tegenstanders. De Giraf staat voor de tegenovergestelde verbindende manier van communiceren met elkaar, waarbij we benoemen hoe we ons voelen, wat we nodig hebben en elkaars medewerking vragen. Het kerstfeest is meestal een tijd waarbij we ook even bij de relatie met elkaar stilstaan. Als ik dan met Giraffe oren luister naar wat mensen zeggen begin ik een heel andere wereld te zien. Ik hoor niet langer de Jakhalzen taal die mensen gebruiken en geloof niet langer de verwijten die zij maken. In plaats daarvan hoor ik de onvervulde behoeften waar mensen soms op een ongelukkige manier uitdrukking aan geven.

Compassie
Compassie ontstaat vanzelf als we meer dan iemands woorden horen en ook de achterliggende goede bedoelingen gaan zien. Daartoe is het dan wel belangrijk dat we niet langer alles geloven wat mensen zeggen. We doorbreken de vicieuze cirkel van het verwijten maken als we elkaar in een ander daglicht gaan zien; als we gaan begrijpen hoe moeilijk het is om je goed uit te drukken als je niet in gevoelens en behoeften hebt leren denken. We krijgen dan meer begrip voor en geduld met elkaar. Dit lijkt mij een mooie kerstgedachte: zie het goede in de mens en help elkaar om daar meer uitdrukking aan te geven. Ga met Giraffe oren luisteren en schep zo verbinding met elkaar.

Mijn behoefte voor jou …
Het klinkt natuurlijk wel leuk als iemand bijvoorbeeld zegt dat zijn behoefte voor jou is dat jij gelukkig bent. Dat is wel een behoefte die je deelt denk je dan. Terwijl de woorden ‘mijn behoefte voor jou’ je wellicht het idee geven dat het om jouw behoeften gaat, begin je misschien te twijfelen als je de behoefte verandert. Hoe komt het op jou over als iemand nou zegt dat zijn behoefte voor jou is dat je beter luistert en meer je mond houdt. Is dat dan ook nog een behoefte die je deelt? Gaat het eigenlijk allemaal wel om jouw behoeften of drukt iemand dan op een indirecte manier zijn eigen behoefte uit? Projecteert iemand dan eigenlijk niet zijn eigen behoeften op jou? Het begint immers ook met ‘mijn behoefte.’

Verbinding en keus
Natuurlijk hebben we allemaal behoeften en doen we ons best deze in te vullen. Als we iemand anders echter ‘gebruiken’ om onze behoeften in te vullen ontstaat er veelal weerstand bij die ander. Als we zelf meer begrip zoeken en door een ander gehoord willen worden is het niet zo begripvol naar de ander om dan te zeggen dat deze meer zijn mond moet houden. Willen we Verbindend Communiceren dan komt het beter over als we onze behoeften duidelijk maken en de ander keus geven hieraan mee te werken. Bijvoorbeeld als ik opmerk dat ik twijfel of mijn woorden helemaal bij de ander zijn overgekomen zoals ik bedoel en elkaar goed begrijpen belangrijk voor mij is. Ik laat dat dan volgen door een verbindend verzoek zoals: ‘Begrijp je mij? Kun je mij vertellen wat jij uit mijn woorden opmaakt? Ik wil met alle plezier ook nog een keer opnieuw uitleggen wat ik bedoel.’ De toon waarop ik dit zeg is natuurlijk ook belangrijk. Het is geen verhoor maar een belangstellende vraag.

Vol van je eigen verhaal
Soms is iemand zo vol van zijn eigen verhaal dat ik het moeilijk vind om het te onderbreken. Dat kan het idee geven dat de ander te veel praat maar dat is natuurlijk niet waar. Te veel of te weinig zijn eigenlijk ook indirecte manieren waarop ik mijn eigen behoeften aangeef. Ik bedoel dan dat ik eigenlijk meer of minder wil horen of meer wil meepraten omdat dat bijvoorbeeld voorziet in mijn behoefte aan begrip en wederkerigheid in een gesprek. In plaats van de ander te veroordelen voor het feit dat hij iets wil vertellen kun je dan beter verbindend onderbreken.

Verbindend onderbreken
Om verbindend te kunnen onderbreken is het belangrijk dat je het zelf ziet als een bijdrage aan een gesprek. Als je denkt dat het verkeerd is om iemand te onderbreken wijs je jezelf af en daarmee ook de behoefte die je hebt aan een dialoog. Dat zet je dan op het verkeerde been want dan begin je waarschijnlijk met een verontschuldiging. Ik stel voor dat je in plaats daarvan begint met iets als: ‘Ik merk dat je heel enthousiast bent en wil je graag vertellen hoe wat je zegt op mij overkomt. Wil je het horen?’ Of iets als: ’Mag ik je even onderbreken? Wat je nu zegt brengt mij namelijk op een idee dat ik graag met je deel. Oké?’

Behoeften als geschenk
Onze behoeften worden waarschijnlijk het best ingevuld als we rekening houden met elkaar. Uiteindelijk leven en werken we samen omdat ons dit meer oplevert dan dat we het allemaal alleen zouden doen. In de drukte van ons bestaan vergeten we soms dat dit onze oorspronkelijke intentie was. Als we ons dit echter herinneren verandert dit onze houding in positieve zin. We hebben dan meer begrip en geduld voor elkaar. Over twee weken staat de kerst voor de deur en willen we dit samen vieren. Zou het niet mooi zijn als we geduld en begrip als cadeaus onder onze kerstboom vinden en dit elkaar schenken?

Inspiratie

Schrijf je in voor de ‘Verbindend Communiceren Inspiratienieuwsbrief’

In-company training en
geaccrediteerde bedrijfstrainingen

Voor bedrijven biedt Govert interne training op maat. Govert geeft ook geaccrediteerde (bedrijfs)trainingen voor mediators, tolken en andere professionals.

ontdek de mogelijkheden op www.bridgingspaces.nl

Govert van Ginkel werkt o.a. voor de volgende bedrijven:

  • ING
  • SNS
  • P&O Ferries
  • Statoil
  • NVNF
  • WBV Hoek van Holland
  • Welzijn Divers
  • Bellissima
  • GGD
  • Arcus College
  • Brandweer