« Terug naar alle artikelen

Grenzen aangeven, omdat je het voor jezelf en elkaar over hebt

Veel mensen worstelen met het stellen van grenzen. Niet omdat ze niet weten wat een grens is, maar omdat ze zich bewust zijn van de impact op de relatie.

In hun werk willen ze professioneel zijn. Redelijk. Betrokken. Loyaal.
En privé willen ze liefdevol zijn. Beschikbaar. Begripvol. Een goede partner, ouder, zoon of dochter, vriend of vriendin.

Juist daar wordt het ingewikkeld.

Want hoe zeg je tegen je moeder dat je niet elk weekend kunt komen?
Hoe geef je bij een vriend aan dat zijn grappen je eigenlijk raken?
Hoe zeg je tegen je partner dat je behoefte hebt aan tijd alleen, zonder dat het als afwijzing voelt?

En juist daarom zeggen mensen vaker “ja” dan goed voor hen is.

Het niet aangeven van grenzen is zelden een teken van kracht. Vaker is het een teken van innerlijke spanning:

Doe ik het wel goed?
Stel ik me niet lastig op?
Stel ik me niet aan?
Kwets ik de ander niet?
Wat vindt de ander van mij als ik dit niet doe?

De angst is vaak niet dat je geen woorden kunt vinden.
De angst is dat de relatie verandert.

En daaronder ligt soms iets diepers:
de angst om niet goed genoeg te zijn of om verbinding te verliezen.

Grenzen niet stellen is óók een keuze

Wanneer je je grens niet uitspreekt, gebeurt er iets subtiels:

• Je zegt ja terwijl je nee voelt.
• Je blijft luisteren terwijl je eigenlijk ruimte nodig hebt.
• Je past je aan terwijl je iets anders verlangt.
• Je neemt verantwoordelijkheid voor de sfeer of de gevoelens van anderen.

Dat lijkt sociaal. Zeker in families waar harmonie belangrijk is. Of in vriendschappen waar je “er voor elkaar” hoort te zijn. En ook in teams, waar je denkt dat erbij horen vraagt dat jij je aanpast.

Maar op langere termijn ontstaan irritatie, vermoeidheid of emotionele afstand. Je voelt je niet gezien, terwijl je jezelf niet hebt laten zien.

Grenzen niet uitspreken beschermt op korte termijn de relatie, maar ondermijnt haar op lange termijn.

Wat is een grens eigenlijk?

Een grens is geen aanval.
Het is geen afwijzing van de ander.
Het is informatie.

Een grens vertelt iets over:

• jouw belastbaarheid
• jouw prioriteiten
• jouw waarden
• jouw tempo
• jouw manier van communiceren

Wie zijn grens uitspreekt, zegt in feite:

Dit is wat voor mij werkt.

Dat is niet hard. Dat is helder.

Waarom grenzen sociaal nuttig zijn

Veel mensen denken dat grenzen de relatie onder druk zetten. In werkelijkheid doen ze vaak het tegenovergestelde.

1. Ze voorkomen verborgen frustratie.
   Wat uitgesproken wordt, hoeft niet onderhuids te sudderen — thuis niet en op het werk niet.
2. Ze voorkomen passief-agressief gedrag.
   In families zie je het vaak: sarcasme, terugtrekken, kortaf reageren. Dat zijn vaak onuitgesproken grenzen.
3. Ze maken verwachtingen realistisch.
   Als duidelijk is wat jij wel en niet kunt of wilt, hoeft de ander niet te raden.
4. Ze vergroten wederzijds respect.
   Mensen vertrouwen eerder iemand die rustig en helder communiceert dan iemand die steeds inschikt en later ontploft of zich terugtrekt.
5. Ze nodigen uit tot gelijkwaardigheid.
   Een grens zegt: ik neem mezelf serieus én ik neem jou serieus genoeg om eerlijk te zijn.

Grenzen maken relaties dus niet kleiner, maar volwassener.

Waarom het juist in families zo moeilijk is

In families spelen vaak oude patronen mee.

Misschien was jij degene die de sfeer goed hield.
Degene die zich aanpaste.
Degene die geen extra last wilde zijn.

Die rol voelt vertrouwd. Veilig zelfs.

Maar wat vroeger nodig was, is nu misschien niet meer helpend.

Wanneer je dan opeens zegt:
“Ik kom dit weekend niet.”
of
“Dit onderwerp wil ik niet bespreken.”

kan dat innerlijk spanning of onzekerheid oproepen.

In werkelijkheid verander je iets.
En verandering vraagt altijd gewenning.

Dit vertaalt zich vaak ook naar het werk. Als je veel tijd met collega’s doorbrengt, kan het als een tweede familie gaan voelen, met een eigen complexe dynamiek. Hoe je thuis met situaties hebt leren omgaan, werkt dan onbewust mee in professionele relaties.

Grenzen stellen raakt vaak aan oude overtuigingen:

• “Ik moet me aanpassen om erbij te horen.”
• “Als ik nee zeg, stel ik mensen teleur.”
• “Anderen zijn belangrijker dan ik.”

Deze overtuigingen zijn ooit ontstaan om je te beschermen. Ze hebben waarschijnlijk gewerkt. Maar wat ooit een slimme strategie was, kan later beperkend worden.

Het begint daarom niet bij assertiviteitstraining, maar bij bewustwording:

• Wat maakt dat dit voor mij spannend is?
• Welke angst wordt hier geactiveerd?
• Wat is feitelijk waar in deze situatie?

Pas daarna wordt nieuwe taal mogelijk.

Grenzen stellen zonder strijd

Een grens hoeft geen hard “nee” te zijn. Vaak is het een “ja, en”.

• “Ja, ik kom graag langs, en ik blijf twee uur.”
• “Ik begrijp dat je dit wilt bespreken, en dat kan morgen tussen 10 en 11 uur.”
• “Ik hoor wat je zegt, en ik heb daar een ander idee over.”
• “Ja, ik kan dit oppakken als we de afgesproken prioriteiten aanpassen.”
• “Dank je voor het aanbod, en ik doe dit liever alleen.”

Je verzet je niet tegen de ander.
Je geeft richting.

Dat verschil is wezenlijk.

Oefenen in kleine stappen

Grenzen leren stellen is geen karakterverandering. Het is vaardigheidstraining.

• Herken eerst de lichamelijke signalen van spanning.
• Neem een korte pauze voordat je reageert.
• Begin met kleine grenzen in relatief veilige situaties.
• Benoem eventueel dat je iets aan het oefenen bent.
• Evalueer achteraf zonder jezelf te veroordelen.

Bijvoorbeeld:

“Mag ik iets uitproberen? Ik wil leren duidelijker te zijn over wat voor mij werkt.”

Dat maakt het menselijk. En oefening normaal.

Groei is geen rechte lijn. Wat soms een “terugval” lijkt, is vaak gewoon onderdeel van het leerproces en nodig voor verdere groei.

Een realistisch zelfbeeld

Je bent mens, geen machine.
Je hoeft niet altijd beschikbaar te zijn om waardevol te zijn.

Vergelijkingen met anderen zijn zelden eerlijk: omstandigheden, ervaring en temperament verschillen altijd.

De relevante vraag is niet: Ben ik goed genoeg?
Maar: Heb ik op dit moment de ruimte en middelen voor dit doel?

Dat is geen oordeel over jou als persoon, maar een nuchtere evaluatie. Van daaruit kun je besluiten: doen, leren of laten.

Uiteindelijk

Grenzen aangeven is niet egoïstisch.
Het is een vorm van verantwoordelijkheid.

Je voorkomt dat je jezelf verlaat.
En je voorkomt dat de ander moet raden wat er in jou leeft.

Grenzen aangeven doe je niet alleen voor jezelf.
Je doet het ook voor de kwaliteit van je relaties, je werk en de samenwerking.

Je zou kunnen zeggen:

Je geeft grenzen aan, omdat je het voor jezelf én voor elkaar over hebt.