« Terug naar alle artikelen

Leveren of bijdragen?

De cirkel van invloed leert ons onze aandacht te richten op datgene waarop we daadwerkelijk invloed hebben. Toch zien we in de praktijk dat veel mensen ondanks dit inzicht structureel te veel verantwoordelijkheid op zich nemen.

Niet omdat zij niet weten waar hun grenzen liggen. Maar omdat hun gevoel van eigenwaarde verbonden is geraakt met presteren.¹

Voor deze mensen is resultaat niet alleen iets wat zij belangrijk vinden. Resultaat is een bewijs van hun waarde geworden.

Zolang alles goed gaat, lijkt dit een kracht. Zij werken hard, nemen initiatief, lossen problemen op en springen bij wanneer anderen iets laten liggen. Organisaties waarderen hen vaak om hun inzet en betrouwbaarheid.

Tegelijkertijd schuilt hierin een risico. Wie zijn eigen waarde ontleent aan resultaten, zal steeds opnieuw geneigd zijn meer verantwoordelijkheid op zich te nemen dan werkelijk van hem of haar gevraagd wordt.

De vraag verschuift ongemerkt van:

“Wat is mijn verantwoordelijkheid?”

naar:

*”Wat moet er gebeuren om het resultaat te behalen?”*²

En zodra die verschuiving plaatsvindt, worden grenzen steeds moeilijker te bewaken.

De valkuil van de redder

Mensen die sterk resultaatgericht zijn, ontwikkelen vaak een groot verantwoordelijkheidsgevoel.

Wanneer anderen afspraken niet nakomen, deadlines missen of taken laten liggen, ontstaat de neiging om zelf in te grijpen. Niet omdat zij dat moeten, maar omdat zij het resultaat belangrijk vinden.

Het probleem is dat verantwoordelijkheid hierdoor langzaam verschuift. Taken die oorspronkelijk bij anderen lagen, worden overgenomen. Problemen die door anderen opgelost hadden kunnen worden, worden alsnog zelf opgelost.

Wat begint als betrokkenheid eindigt gemakkelijk in overbelasting.

De paradox is dat deze mensen vaak denken dat zij verantwoordelijk handelen, terwijl zij in werkelijkheid steeds verder buiten hun eigen cirkel van invloed bewegen.³

Het verschil dat het verschil maakt

Hier ontstaat een belangrijk onderscheid.

Leveren betekent dat iemand zich verantwoordelijk voelt voor het eindresultaat.

Bijdragen betekent dat iemand verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen bijdrage aan dat resultaat.⁴

Dat verschil lijkt klein, maar heeft grote gevolgen.

Wanneer iemand moet leveren, wordt falen persoonlijk.

Wanneer iemand bijdraagt, blijft er ruimte bestaan voor de invloed van anderen, omstandigheden en beperkingen.

De vraag verandert dan van:

“Hoe zorg ik dat dit lukt?”

naar:

“Wat is mijn beste bijdrage in deze situatie?”

Dat perspectief maakt het mogelijk verantwoordelijkheid te nemen zonder alles naar je toe te trekken.

De verborgen prijs van succes

Veel mensen die tegen een burn-out aanlopen zijn niet lui, ongemotiveerd of onverschillig.

Vaak zijn zij juist zeer betrokken. Zij zetten door. Zij lossen problemen op. Zij nemen verantwoordelijkheid.

Precies die kwaliteiten maken hen waardevol.

Maar dezelfde kwaliteiten kunnen ook hun valkuil worden wanneer zij niet worden begrensd door zelfzorg.

Want wie voortdurend geeft zonder te herstellen, raakt uiteindelijk uitgeput. Niet omdat hij te weinig inzet toont. Maar omdat geen enkel mens gebouwd is om langdurig meer energie uit te geven dan terugkomt.⁵

Duurzaamheid als doel

Vaak wordt rust gezien als het tegenovergestelde van presteren.

In werkelijkheid is rust een voorwaarde voor duurzaam presteren.⁶

Slaap, beweging, ontspanning, relaties, vrije tijd en herstel zijn geen beloningen die verdiend moeten worden nadat het werk af is.

Zij vormen juist de basis waarop goed functioneren mogelijk wordt.

Wie zijn leven uitsluitend organiseert rondom resultaten, loopt het risico alles op te offeren voor een doel waarvan nooit helemaal zeker is dat het bereikt wordt.

Wie duurzaamheid als doel toevoegt, stelt een andere vraag:

“Hoe kan ik bijdragen op een manier die ik ook over vijf of tien jaar nog volhoud?”

De vraag achter de vraag

Uiteindelijk gaat dit hoofdstuk niet alleen over werk.

Het gaat over eigenwaarde.

Veel mensen leven met de overtuiging dat zij pas waardevol zijn wanneer zij iets bewijzen, presteren of bijdragen.⁷

Die overtuiging kan een krachtige motor zijn.

Maar zij kan ook een gevangenis worden.

Misschien ligt de belangrijkste vraag daarom niet in wat wij bereiken, maar in wat wij geloven dat onze prestaties over ons zeggen.

Stel dat jouw waarde als mens niet afhankelijk zou zijn van wat je vandaag presteert. Wat zou je dan anders doen?

En wat zegt dat antwoord over het leven dat je werkelijk wilt leiden?